پیام مشرق

اقبال لاهوری

خرده (۱۲)

اقبال لاهوری
مزن وسمه بر ریش و ابروی خویش جوانی ز دزدیدن سال نیست

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این دو مصراع در نکوهشِ تظاهر به جوانی و فریبِ خویشتن در کهنسالی سروده شده‌اند. شاعر با لحنی پندآموز، بر این باور است که تلاش برای پنهان‌کردنِ نشانه‌های پیری با رنگ کردنِ محاسن، عملی بیهوده است؛ چرا که گذرِ عمر واقعیتی انکارناپذیر است و با تغییرات ظاهری، نمی‌توان زمان را به عقب بازگرداند.

مضمونِ اصلی این بیت، پذیرشِ واقعیتِ گذرِ عمر و پرهیز از ظاهرسازی است. شاعر تأکید دارد که جوانی، موهبتی است که با گذشتِ زمان به پایان می‌رسد و تلاش برای کتمانِ پیری، نشان‌دهندهٔ عدمِ درکِ صحیح از چرخهٔ طبیعیِ حیات است و نمی‌توان با دزدیدنِ زمان، آن را دوباره به دست آورد.

معنای روان

مزن وسمه بر ریش و ابروی خویش جوانی ز دزدیدن سال نیست

بیت اول: محاسن و ابروانِ خود را با رنگ (وسمه) تیره نکن و به دنبالِ جوان نشان دادنِ خود به این شیوه مباش. بیت دوم: زیرا حقیقتِ جوانی با پنهان‌کردنِ سن و سال و فریبِ دیگران باز نمی‌گردد و پیری با رنگ کردنِ مو ناپدید نمی‌شود.

نکته ادبی: «وسمه» گیاهی است که در گذشته برای رنگ کردنِ مو و ابرو استفاده می‌شد و «دزدیدن سال» کنایه از کم جلوه دادنِ سنِ واقعی است.

آرایه‌های ادبی

کنایه مزن وسمه بر ریش و ابروی خویش

کنایه از تلاش برای پنهان کردنِ آثار پیری و تظاهر به جوانی است.

استعاره دزدیدن سال

اشاره به تلاشِ بیهوده برای کتمانِ سنِ حقیقی و بازگشتِ زمانِ از دست‌رفته.