جمشید و خورشید

سلمان ساوجی

بخش ۴۲ - غزل

سلمان ساوجی
خواهد گل رعنا که او باشد به آب و رنگ تو دارد به وجهی رنگ تواما ندارد سنگ تو
گر سرو قدت در چمن روزی ببیند نارون ناگه برآید سرخ و زرد از سرو سبز آرنگ تو
ای غنچه رعنای من، بگشا لب و بر من بخند کاید دل بلبل به تنگ از دست خوی تنگ تو
چشمت ز تیغ حاجبان بس تنگ بار افتاده است باری نمی آید کسی در چشم شوخ شنگ تو
آهنگ قصدم می کند مطرب به آواز بلند خواهد دریدن پرده ام آواز تیز آهنگ تو

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این مجموعه اشعار در فضایی تغزلی و عاشقانه، به توصیف زیبایی‌های بی‌بدیل معشوق و عجز و اشتیاق عاشق می‌پردازد. شاعر با استفاده از عناصر طبیعت مانند گل، سرو و بلبل، تصویرسازی دقیقی از جایگاه والای معشوق و دشواری‌های عشق‌ورزیدن به او ترسیم می‌کند.

در پس این تصویرسازی‌ها، گلایه از سنگ‌دلی، تندخویی و بی‌اعتنایی معشوق نهفته است که در تقابل با لطافتِ ظاهری او، فضایی از حسرت و اضطراب را برای عاشق رقم می‌زند.

معنای روان

خواهد گل رعنا که او باشد به آب و رنگ تو دارد به وجهی رنگ تواما ندارد سنگ تو

گل رعنا آرزو دارد که همانند تو زیبا و خوش‌آب‌ورنگ باشد.

نکته ادبی: گل رعنا نام نوعی گل دو رنگ است که اینجا برای ستایش زیبایی معشوق به کار رفته است.

گر سرو قدت در چمن روزی ببیند نارون ناگه برآید سرخ و زرد از سرو سبز آرنگ تو

این گل اگرچه از نظر رنگ شبیه به توست، اما استواری، وقار و سنگینی وجود تو را ندارد.

نکته ادبی: سنگ در اینجا استعاره از وقار، ثبات قدم و ارزشِ والای وجودی معشوق است.

ای غنچه رعنای من، بگشا لب و بر من بخند کاید دل بلبل به تنگ از دست خوی تنگ تو

اگر سرو قامت تو روزی در چمن ظاهر شود، درختان از شدت زیبایی تو خجالت‌زده می‌شوند.

نکته ادبی: سرو قد تشبیهی است برای توصیف قامت موزون و بلند معشوق.

چشمت ز تیغ حاجبان بس تنگ بار افتاده است باری نمی آید کسی در چشم شوخ شنگ تو

در آن هنگام، درختان از سر شرم یا مقایسه، تغییر رنگ می‌دهند و حالتی دگرگون پیدا می‌کنند.

نکته ادبی: آرنگ در متون کهن به معنای رنگ، نقش یا زیور است که اینجا به تغییر رنگِ ناشی از شرم اشاره دارد.

آهنگ قصدم می کند مطرب به آواز بلند خواهد دریدن پرده ام آواز تیز آهنگ تو

ای معشوقِ ظریف و غنچه‌مانندِ من، لب بگشا و به من لبخند بزن.

نکته ادبی: غنچه رعنا استعاره از دهان کوچک و زیبای معشوق است.

آرایه‌های ادبی

استعاره غنچه رعنا

اشاره به دهان کوچک و زیبای معشوق که مانند غنچه بسته است.

تشبیه سرو قدت

تشبیه قامت معشوق به درخت سرو از نظر بلندی و موزون بودن.

ایهام پرده

ایهام بین پرده‌های موسیقی و پرده‌ی آبرو و حیا که در اینجا به خطر افتادنِ آبروی عاشق اشاره دارد.

کنایه به تنگ آمدن

کنایه از به ستوه آمدن، بی‌قرار شدن و طاقت عاشق طاق شدن.