دیوان اشعار - رباعیات

سلمان ساوجی

رباعی شمارهٔ ۱۰۴

سلمان ساوجی
در مجلس تو ز گل پراکنده ترم وز نرگس مخمور، سرافکنده ترم
از غنچه گل اگر چه دل زنده ترم از غنچه به خون جگر آکنده ترم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بازتاب‌دهنده‌ی حال و هوای عاشقی است که در برابر شکوه و حضور معشوق، وجود خود را خرد، آشفته و سرشار از اندوه می‌بیند. شاعر با بهره‌گیری از نمادهای طبیعت، وضعیتی از تواضع عمیق و شکنندگی درونی خویش را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که چگونه در برابر زیبایی و طراوتِ محیط، روح او به دلیل غمی جانکاه، حالتی کاملاً متفاوت و دردمندانه دارد.

این سروده بر تضاد میانِ طراوتِ ظاهریِ گل‌ها و غمی که در جانِ عاشق نهفته است، تأکید دارد؛ گویی شاعر می‌خواهد بگوید که اگرچه در ظاهر آرام است، اما درونش از آتشی سوزان و خونی که از جگرش برخاسته، انباشته شده است.

معنای روان

در مجلس تو ز گل پراکنده ترم وز نرگس مخمور، سرافکنده ترم

در مجلسِ حضور تو، حالِ من از گلبرگ‌های پراکنده و ریخته‌ی گل، آشفته‌تر و نابسامان‌تر است و در برابرِ شکوهِ تو، سرِ من از شرم و تواضع، بیش از گلِ نرگس که به سرافکندگی معروف است، پایین افتاده است.

نکته ادبی: نرگس مخمور استعاره از چشمانِ خمار یا نشانه‌ای برای حیا و شرمِ عاشق است که به طور طبیعی سر به زیر دارد.

از غنچه گل اگر چه دل زنده ترم از غنچه به خون جگر آکنده ترم

اگرچه قلبِ من از غنچه‌ی نشکفته، حساس‌تر و زنده‌تر است، اما بارِ اندوهِ من بسیار سنگین‌تر از آن است؛ چرا که درونِ من به جای طراوت، لبریز از خونِ جگر و دردِ عشق است.

نکته ادبی: خون جگر کنایه از رنج و اندوهِ بسیار شدید و جانکاه است که در تقابل با طراوتِ غنچه قرار گرفته است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه ز گل پراکنده ترم / وز نرگس مخمور سرافکنده ترم

شاعر خود را به گل و نرگس تشبیه کرده تا میزان آشفتگی و شرمندگی خویش را نشان دهد.

کنایه خون جگر

کنایه از رنج کشیدنِ بسیار و اندوهِ درونیِ عمیق.

تضاد دل زنده ترم / خون جگر آکنده ترم

تقابل میانِ زنده بودنِ دل و انباشته شدن از خون جگر برای نشان دادنِ تناقضِ درونیِ عاشق.