دیوان اشعار - رباعیات

سلمان ساوجی

رباعی شمارهٔ ۵۹

سلمان ساوجی
گل زر به کف و شراب در سر دارد در گوش ز بلبل غزلی تر دارد
خرم دل آنکسی که چون گل به صبوح هم مطرب و هم شراب و هم زر دارد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات فضایی سرشار از طرب، شادی و بهره‌مندی از مواهب طبیعت را ترسیم می‌کنند. شاعر با نگاهی توصیفی، گل را به انسانی خوش‌باش تشبیه کرده که در کنار بلبل، از زندگی لذت می‌برد.

مضمون اصلی، اهمیتِ غنیمت شمردنِ فرصت‌ها و لذت بردن از لحظاتِ آغازینِ روز است؛ جایی که داشتنِ اسبابِ عیش، یعنی ثروت، هنرِ موسیقی و باده‌نوشی، ضامنِ شادیِ دلِ انسان معرفی شده است.

معنای روان

گل زر به کف و شراب در سر دارد در گوش ز بلبل غزلی تر دارد

گل گویی در دست خود زر و در سرش شوق باده‌نوشی دارد و از نغمه‌های دل‌انگیز بلبل، سخنی تازه و شنیدنی در گوش جان می‌شنود.

نکته ادبی: زر در کف داشتن کنایه از برخورداری از ثروت و شراب در سر داشتن کنایه از مستی و سرخوشی است.

خرم دل آنکسی که چون گل به صبوح هم مطرب و هم شراب و هم زر دارد

دل‌شاد و خرم است کسی که در هنگام صبحگاه، همچون گل، اسبابِ عیش و نوش شامل موسیقی، شراب و ثروت را در اختیار دارد.

نکته ادبی: صبوح به معنای شراب صبحگاهی است که در ادبیات کهن نماد شادی آغاز روز می‌باشد.

آرایه‌های ادبی

تشخیص گل زر به کف و شراب در سر دارد

نسبت دادن ویژگی‌های انسانی (داشتن دست و سر و شراب‌نوشی) به گل.

کنایه شراب در سر دارد

کنایه از مستی و نشئگی و غلبه شور و حال.

تشبیه چون گل

مانند کردن انسانِ عیش‌طلب به گل که در صبحگاه با طراوت است.