دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۵
سلمان ساوجیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تبیین ماهیت ناپایدار و متغیر زندگی بشری میپردازند و بر این باور استوارند که آنچه به عنوان سرنوشت برای انسان رقم میخورد، اعم از کامیابی یا ناکامی و رنج یا تسکین، خارج از اراده اوست. شاعر با نگاهی فلسفی، انسان را همسوی با چرخش بیوقفه گردون میبیند که همواره در تلاطم و بیقراری است.
مضمون اصلی، پذیرشِ بیثباتیِ روزگار است. شاعر با یادآوریِ پیوند میان گردش افلاک و وضعیت انسانی، تلویحاً دعوت به صبر و وقوف بر این حقیقت میکند که سرگشتگی و تحول، خصلت ذاتیِ هستی است.
معنای روان
اینکه سهم و نصیب تو از زندگی، رسیدن به آرزوهاست یا چشیدن طعمِ تلخِ ناکامی، و اینکه بهرهات از عمر، درد و رنج است یا التیام و درمان، همه در دست تقدیر است و تو بر آن تسلطی نداری.
نکته ادبی: واژه «قسم» در اینجا به معنای نصیب و بهره (سهم از سرنوشت) به کار رفته است. همچنین «حرمان» به معنای محرومیت و ناامیدی است که در تقابل با «مراد» قرار گرفته و «حظ» نیز به معنای بهره و نصیب است.
از تماشای گردش بیپایانِ آسمان و افلاک، باید به این حقیقت پی ببری که تو نیز مانند همین آسمان، در احوال و روزگارِ خویش، سرگشته، حیران و در حال تغییر و دگرگونی هستی.
نکته ادبی: «گردش آسمان» کنایه از بیثباتی روزگار و دگرگونیهای پیدرپیِ تقدیر است. عبارت «کونیز» در متن کهن به معنای «که تو نیز» است که بر تشبیه و همانندی احوال انسان با افلاک تأکید دارد.
آرایههای ادبی
شاعر با استفاده از واژگان متضاد، تقابلهای بنیادین زندگی انسانی را به تصویر کشیده تا بیثباتی احوال را نشان دهد.
اشاره به دگرگونیهای روزگار و تقدیر که همواره در حرکت و بیثبات است.
شاعر وضعیت انسان را به حرکت چرخشی و بی قرار افلاک تشبیه کرده است تا ناپایداری حیات را ملموستر کند.