دیوان اشعار - رباعیات

سلمان ساوجی

رباعی شمارهٔ ۱

سلمان ساوجی
آمد سحری ندا ز میخانه ما کای رند خراباتی دیوانه ما
برخیز که پر کنیم پیمانه ز می زآن پیش که پر کنند پیمانه ما

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با زبانی نمادین و عرفانی، به بیداری معنوی و ضرورت غنیمت‌شمردن فرصت‌ها در گذر عمر اشاره دارد. دعوتِ «میخانه» در حقیقت ندایی از عالم بالا به سالک است که در بندِ تعلقات دنیوی گرفتار شده و او را به مستیِ حقیقت و رهایی از بندِ عقلِ مصلحت‌اندیش فرامی‌خواند.

مفهوم محوری این سروده، گذرا بودنِ عمر و ضرورتِ کسبِ معرفت و نشاطِ روحانی پیش از فرارسیدنِ مرگ است. شاعر با استفاده از نمادهای می و پیمانه، تقابلی زیبا میان لذتِ آگاهانه و معنوی با تقدیرِ محتومِ مرگ برقرار می‌کند تا مخاطب را به حضور در لحظه و درکِ حقیقتِ هستی دعوت کند.

معنای روان

آمد سحری ندا ز میخانه ما کای رند خراباتی دیوانه ما

هنگام سحر، آوایی از جایگاه معنوی ما (میخانه) شنیده شد.

نکته ادبی: میخانه نماد جایگاه تجلیِ فیض الهی است که در آن سالک از خود بی‌خود می‌شود.

برخیز که پر کنیم پیمانه ز می زآن پیش که پر کنند پیمانه ما

که ای رندِ رها از قیود دنیوی و آشفته‌حالِ طریقِ عشق ما، بیدار شو.

نکته ادبی: رند خراباتی به کسی گفته می‌شود که از ظاهربینی و ریا رها شده و به حقیقتِ عشق روی آورده است.

آرایه‌های ادبی

استعاره میخانه

استعاره از جایگاهِ فیض و عالمِ معنا که در آن اسرار الهی بر سالک آشکار می‌شود.

کنایه پر کنند پیمانه ما

کنایه از فرا رسیدنِ مرگ و پایان یافتنِ عمر آدمی.

تناسب (مراعات نظیر) می، پیمانه، میخانه

شبکه واژگانی مرتبط با فرهنگِ شراب و نوشیدن که برای تبیینِ حالاتِ عرفانی به کار رفته است.