دیوان اشعار - قطعات

سلمان ساوجی

قطعه شمارهٔ ۱۴۸

سلمان ساوجی
همی خرید خر و گاو و گوسفند و گله زمان وقف جمال عرب همه ساله
ولی ولی ولی اندرین دو سه سال نکرد حاصل غیر از بهای گوساله

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با زبانی طنزآمیز و انتقادی، فرجامِ پوچِ تلاش‌هایِ بی‌حاصل و اسراف‌کارانه را به تصویر می‌کشد. شاعر از شخصی سخن می‌گوید که در گذشته سرمایه و عمر خود را با ولعِ تمام صرفِ خریدِ دام و تجملاتِ مرسومِ عرب کرده بود، اما اکنون در بن‌بستِ اقتصادی گرفتار شده و دستاوردِ تمامِ آن تلاش‌ها و هزینه‌ها، تنها مایه ناچیزی به اندازه قیمت یک گوساله است.

درونمایه اصلی اثر، نکوهشِ ناپایداریِ امورِ دنیوی و تضادِ میانِ بلندپروازی‌هایِ بی‌اساس و واقعیتِ تلخِ شکستِ مالی است که با لحنی کنایه‌آمیز بیان شده است.

معنای روان

همی خرید خر و گاو و گوسفند و گله زمان وقف جمال عرب همه ساله

او پیوسته مشغولِ خریدِ اسب، گاو، گوسفند و گله‌های بزرگ بود و تمامِ عمر و داراییِ خود را وقفِ تجملات و ظواهرِ فرهنگِ عرب کرده بود.

نکته ادبی: واژه «همی» در فعلِ «همی خرید» نشان‌دهنده استمرارِ فعل در گذشته است. «جمال عرب» در اینجا کنایه از سبکِ زندگیِ پرهزینه و پرزرق‌وبرق است.

ولی ولی ولی اندرین دو سه سال نکرد حاصل غیر از بهای گوساله

اما دریغا که در این دو سه سالِ اخیر، نتیجه‌ی تمامِ آن هزینه‌ها و تلاش‌ها، چیزی جز ارزشِ ناچیزِ یک گوساله نبوده است.

نکته ادبی: تکرارِ واژه «ولی» برای تأکید بر حسرت و ایجادِ تضادِ معنایی با بیتِ پیشین به کار رفته است تا شکستِ انتظاراتِ مخاطب را برجسته‌تر کند.

آرایه‌های ادبی

مراعات نظیر خر، گاو، گوسفند، گله، گوساله

گردآوریِ واژگانی که در یک حوزه معنایی (دامداری) قرار دارند.

کنایه وقف جمال عرب

کنایه از صرفِ وقت و ثروتِ بسیار در راهِ دست‌یابی به تجملات و ظواهرِ زندگی.

تضاد خریدِ انبوه در برابرِ حاصلِ ناچیز

تقابلِ میانِ خریدِ گستره‌ای از حیوانات در بیتِ اول و به دست آوردنِ تنها بهای یک گوساله در بیتِ دوم که نشان‌دهنده شکستِ مطلق در کسب‌وکار است.