دیوان اشعار - قطعات

سلمان ساوجی

قطعه شمارهٔ ۴۴

سلمان ساوجی
کنار حرص الا پر کجا توانی کرد تو از طمع که سه حرف میان تهی افتاد
عزیز من در درویشی و قناعت زن که خواری از طمع و عزت از قناعت زاد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر نکوهش حرص و ستایش قناعت تأکید دارند و مخاطب را به دوری از امیال دنیوی فرا می‌خوانند. شاعر با بهره‌گیری از تمثیل و بازی‌های کلامی، حرص را ریشه‌ی خواری و قناعت را خاستگاه عزت می‌داند و حقیقتِ ناپایدار و تهیِ زیاده‌خواهی را تبیین می‌کند.

معنای روان

کنار حرص الا پر کجا توانی کرد تو از طمع که سه حرف میان تهی افتاد

چگونه می‌توانی با وجود حرص و آز به آرامش و سرانجام مقصود برسی، حال آنکه خودِ واژه «طمع» از سه حرف تشکیل شده که همگی در نوشتار میان‌تهی هستند و استعاره‌ای از پوچیِ حرص‌اند.

نکته ادبی: اشاره به بازی با حروف کلمه «طمع» (ط، م، ع) در خط عربی که به لحاظ هندسی میان‌تهی هستند.

عزیز من در درویشی و قناعت زن که خواری از طمع و عزت از قناعت زاد

ای دوست گرامی، راه و روش خود را بر مبنای فقرِ سرافرازانه و قناعت قرار ده؛ چرا که خواری نتیجه‌ی مستقیمِ حرص و طمع است و سربلندی تنها از قناعت به دست می‌آید.

نکته ادبی: واژه «درویشی» در اینجا به معنای فقرِ زاهدانه و مناعت طبع است و در تقابل با طمع قرار دارد.

آرایه‌های ادبی

بازی با حروف (لغز) طمع که سه حرف میان تهی افتاد

شاعر با هوشمندی به ساختار بصری حروف کلمه «طمع» اشاره دارد که در خط، میان‌تهی هستند و آن را کنایه از پوچیِ باطنِ حرص می‌داند.

تضاد و مقابله خواری از طمع و عزت از قناعت زاد

شاعر با قرار دادن خواری در برابر عزت و طمع در برابر قناعت، تقابل رفتاریِ انسانِ حریص و انسانِ قانع را به تصویر کشیده است.