مواعظ - مفردات
بیت ۷۲
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به یکی از بنیادهای حکمت عملی یعنی میانهروی اشاره دارد. شاعر با استفاده از تمثیل شمع، هشداری اخلاقی میدهد که هر پدیده یا میلی اگر از حد متعادل خود خارج شود، به جای سازندگی به ابزاری برای تخریب تبدیل خواهد شد.
در این نگاه، زیادهروی در امور، حتی در کارهایی که در ظاهر خیر و نیکو هستند، پیامدهای ناگواری به دنبال دارد. هستی و آرامش انسان در گرو اعتدال است و شکستن این حریم، شعلهای را میافروزد که میتواند خانه و کاشانه فرد را در کام خود فرو ببرد.
معنای روان
اگر شمعی را بیش از اندازه و فراتر از حد نیاز بیفروزی، ترس آن میرود که به جای روشنایی، شعلهاش خانه و زندگیات را به آتش بکشد و نابود کند.
نکته ادبی: واژه کز مخفف که از است و خانمانسوزی ترکیبی استعاری به معنای ویران کردنِ اساسِ زندگی و هستی است.
آرایههای ادبی
شمع نماد میل یا عملی است که باید منشأ خیر باشد، اما افراط در آن به ویرانی میانجامد.
کنایه از افراط و زیادهروی در کارها و تمایلات است.