مواعظ - مفردات
بیت ۷۰
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بازتابدهندهی اندیشهی جبرگرایانهی عارفانه است که در آن، شاعر وضعیتِ اخلاقی و رفتاریِ انسان را نه حاصل ارادهی مستقلِ او، بلکه ناشی از تقدیرِ الهی میداند.
شاعر با برشمردنِ صفاتِ متضادِ انسانی، از زهد گرفته تا فسق، نتیجه میگیرد که چون این مسیرها از پیش برای انسان مقدر شده، فردِ سالک نباید دچارِ ملامت یا خودخوری شود و در این دستگاهِ هستی، همگان معذور و در سایهی رحمتِ الهیاند.
معنای روان
چه راه پارسایی و زهد را در پیش گرفته باشی و چه در وادی رندی و بیباکی گام نهاده باشی، و چه گناهکار باشی یا در پردهی حیا و مستوری پنهان شده باشی، چون اختیار و ارادهی حقیقی در این احوال به دست تو نیست و همهچیز تابع مشیت الهی است، از بابت آنچه هستی معذور خواهی بود.
نکته ادبی: استفاده از حروف ربط برای گردآوریِ طیفی از مفاهیمِ متضاد جهتِ القای شمولِ تقدیر بر تمامیِ احوالِ انسانی.
آرایههای ادبی
شاعر با کنار هم آوردن مفاهیم متضاد اخلاقی، گستردگیِ شمولِ جبرِ الهی را بر تمامیِ احوالِ انسانی نشان میدهد.
اشاره به مکتبِ فکریِ خاصِ عارفانه که در آن، رند کسی است که قید و بندهای ظاهری و ریاکارانه را رها کرده و به حقیقتِ پنهان چنگ زده است.