مواعظ - مفردات
بیت ۶۹
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این کلام در ستایشِ اخلاق و خوی انسانی بر مدارِ قدرتِ خویشتنداری بیان شده است. شاعر مفهومِ مردانگی را از سطحِ تواناییهای فیزیکی و نظامی فراتر برده و آن را در کانونِ کنترلِ نفس و دوری از ستم، حتی در شرایطی که قدرتِ مطلق در اختیار فرد است، تعریف میکند.
پیام اصلی این است که معیارِ سنجشِ شخصیت، زور بازو نیست؛ بلکه میزانِ گذشت و رعایتِ انصاف است. کسی که قدرت دارد اما از آن برای تعدی به دیگران استفاده نمیکند، به کمالِ مردانگی دست یافته است.
معنای روان
مردانگی و بزرگی، وابسته به قدرت بدنی یا مهارت در جنگآوری و شمشیربازی نیست؛ بلکه به این معناست که با وجودِ توانایی بر ستم کردن به دیگران، از انجام آن خودداری کنی.
نکته ادبی: واژه 'جور' به معنای ستم و بیداد است و در ترکیبِ 'جوری که توانی نکنی' به معنای 'ظلمی که قدرتِ انجامِ آن را داری، مرتکب نشوی' به کار رفته است که بر اوجِ فضیلتِ اخلاقی دلالت دارد.
آرایههای ادبی
شاعر با تقابلِ قدرتِ فیزیکی و اخلاقِ انسانی، ارزشِ دومی را بر اولی برتر دانسته و تعریفِ رایج از مردانگی را دگرگون کرده است.