مواعظ - مفردات

سعدی

بیت ۶۵

سعدی
اگر بریان کند بهرام، گوری نه چون پای ملخ باشد ز موری

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت به ارزش و جایگاهِ نیت در بخشش اشاره دارد. در دیدگاه شاعر، بزرگی و کوچکیِ هدیه معیار اصلی نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد میزانِ فداکاری و سهمِ فرد از دارایی‌اش است.

شاعر به زیبایی نشان می‌دهد که آنچه از سرِ تواضع و عشق از سوی موجودی ناتوان تقدیم می‌شود، بسیار ارجمندتر از بخشش‌های کلانِ قدرتمندان است که برای آنان هزینه‌ای ندارد.

معنای روان

اگر بریان کند بهرام، گوری نه چون پای ملخ باشد ز موری

اگر بهرام (پادشاهِ شکارچیِ معروف) یک گورخرِ کامل را کباب کند و به عنوانِ پیشکش فراهم آورد، آن کار با توجه به توانایی و جایگاهش، امرِ عجیبی نیست و چندان دشوار به نظر نمی‌رسد.

نکته ادبی: بهرامِ گور به دلیلِ مهارتِ فوق‌العاده در شکارِ گورخر به این نام شهرت یافته است؛ در اینجا نمادِ قدرتِ بی‌حد و ثروت است.

آرایه‌های ادبی

تلمیح بهرام گور

اشاره به پادشاهِ شکارچیِ اساطیری و تاریخی ایران که به توانمندی و ثروتِ فراوان شهره بوده است.

تضاد و تقابل بهرام گور در برابر مورچه

تقابل میان قدرت و تواناییِ بی‌حد در برابر ناتوانی و ضعف، برای برجسته کردنِ ارزشِ نیتِ خالص.

مبالغه بریان کردن گورخر در برابر پای ملخ

بزرگ‌نماییِ یک عملِ معمولی در برابرِ کوچک‌ترین دارایی، برای تاکید بر اینکه ارزشِ بخشش به بزرگیِ آن نیست.