مواعظ - مفردات
بیت ۶۲
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به تقابل ارزشهای درونی و ظاهری میپردازد و تأکید میکند که گوهر انسانیت به داراییهای مادی و آراستگی بیرونی وابسته نیست. شاعر، حقیقت والای مقام انسانی را در گرو دانش، پاکی نهاد و صفای باطن میداند و فقر ظاهری را مانعی برای شرافت نمیشمارد.
نگاه حاکم بر این سخن تشویق به سادهزیستی و پرهیز از قضاوت بر اساس ظواهر است. آنچه اهمیت بنیادین دارد بهرهمندی از خرد و کمالات اخلاقی است که صاحب آن را، حتی در تنگدستی، به مقامی رفیع میرساند.
معنای روان
کسی که دلی بیدار و آگاه دارد و از سیرتی نیکو و دانش فراوان برخوردار است، حتی اگر کفشهایش پاره و لباسهایش کهنه و مندرس باشد، باز هم ارزشمند و محترم است و این کاستیهای ظاهری از مقام او نمیکاهد.
نکته ادبی: عبارت صاحبدل به معنای عارف و آگاه است، علامه اشاره به کمال دانش دارد و خلقان در متون کهن به معنای کهنه و مندرس به کار میرود که در تقابل با ارزش باطنی فرد قرار گرفته است.
آرایههای ادبی
تقابل میان ارزشهای والای معنوی و علمی با فقر مادی که برای برجستهسازی برتری جوهر بر عرض به کار رفته است.