مواعظ - مفردات
بیت ۵۸
سعدی
از بهر دل یکی به دست آوردن
مطبوع نباشد دگری آزردن
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت در ستایش اخلاق و انسانیت سروده شده است و بر این نکته تأکید دارد که به دست آوردن محبت یا رضایت یک نفر، به هیچ وجه مجوزی برای رنجاندن یا آسیب رساندن به فردی دیگر نیست.
شاعر با زبانی حکمتآمیز، حد و مرز اخلاقیِ روابط انسانی را ترسیم میکند و میگوید که نیکی و نیکنامی واقعی، هرگز نباید به قیمتِ پایمال کردن حقوق یا احساساتِ دیگران تمام شود.
معنای روان
از بهر دل یکی به دست آوردن
مطبوع نباشد دگری آزردن
برای به دست آوردن دل کسی یا رسیدن به مقصودی، شایسته نیست که دل شخص دیگری را بشکنیم یا او را برنجانیم.
نکته ادبی: عبارت مطبوع نبودن در اینجا به معنای پسندیده و شایسته نبودنِ اخلاقی است. از بهر نیز به معنای برای است.
آرایههای ادبی
تضاد معنایی
به دست آوردن دل و آزردن دیگری
تقابل میان عملِ نیک (به دست آوردن دل) و عملِ ناپسند (آزردن دیگری) برای نشان دادنِ لزومِ حفظِ حرمتِ تمامِ انسانها در کنشهای اجتماعی.