مواعظ - مفردات

سعدی

بیت ۵۷

سعدی
دلت خوش باد و چشم از بخت روشن به کام دوستان و رغم دشمن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت در زمره دعاهای خیر و آرزوهای نیکخواهانه جای می‌گیرد. شاعر با بیانی شیوا و صمیمانه، سعادت و شادکامی را برای مخاطب خود طلب می‌کند و بر آن است تا فضایی سرشار از مهر و امید بیافریند.

محتوای اثر بر دو محور استوار است: نخست آرامش درونی و خشنودی جان، و دوم موفقیت در ساحت روابط اجتماعی؛ به گونه‌ای که در حضور دوستان، فرد به مراد برسد و بدخواهان از دیدنِ این کامیابی به خشم و ناکامی بیفتند.

معنای روان

دلت خوش باد و چشم از بخت روشن به کام دوستان و رغم دشمن

خداوند دلی شاد و سرشار از آرامش به تو ببخشد و چشمانت را به لطفِ بخت و اقبال نیک، روشن و امیدوار نگه دارد؛ چنان که همواره در رسیدن به آرزوها و کامیابی‌ها در میان دوستان سرافراز باشی و دشمنان نیز از دیدنِ سعادتِ تو در حسرت و ناکامی بمانند.

نکته ادبی: عبارت دلت خوش باد دعایی برای سلامت روان است؛ همچنین واژه رغم در اینجا به معنای به خواری وادار کردن و برخلاف میلِ دشمن است.

آرایه‌های ادبی

کنایه چشم روشن

کنایه از شادمانی، سرور و بهره‌مندی از اقبال بلند است.

تضاد دوستان و دشمنان

تقابل میان یاران و بدخواهان برای تأکید بر برتری و پیروزی مخاطب در هر شرایطی.

مراعات نظیر دل و چشم

آوردن واژگانی که با هم در یک حوزه معنایی اعضای بدن قرار دارند و موجب انسجام کلام شده‌اند.