مواعظ - مفردات
بیت ۵۵
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به آموزههای اخلاقی و شیوه برخورد با ناملایمات در روابط اجتماعی اشاره دارد. شاعر در این قطعه کوتاه، صبوری و بزرگمنشی را در برابر بیاحترامی و خشم دیگران ستایش میکند و پیشنهاد میدهد که پاسخِ تندی و ناسزا، نه مقابلهبهمثل، بلکه برخوردی آرام و توأم با متانت است تا بدینوسیله آتش خشمِ فردِ بدگو خاموش شود.
معنای روان
اگر کسی تو را مورد بیاحترامی یا دشنام قرار داد، حتی اگر با فریاد و هیاهو باشد، بهتر است که تو با آرامش و با نثارِ سلام به او پاسخ دهی و از مقابله به مثل بپرهیزی.
نکته ادبی: واژه «ساکن» در اینجا به معنای آرامش و وقار است که در تقابل با هیاهو و فریاد (بلند بودنِ دشنام) به کار رفته است.
آرایههای ادبی
قرار گرفتنِ دو مفهومِ متضاد در برابر یکدیگر برای برجستهسازیِ تفاوت میان رفتارِ جاهلانه و رفتارِ حکیمانه.
کنایه از خویشتنداری، بزرگواری و نادیده گرفتنِ خطای دیگران.