مواعظ - مفردات

سعدی

بیت ۵۴

سعدی
هر که آمد بر خدای قبول نکند هیچش از خدا مشغول

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت به مقام والای استغراق در یاد حق اشاره دارد. هنگامی که سالک مورد پذیرش و عنایتِ ویژه‌ی پروردگار قرار می‌گیرد، جان او چنان در محبوب خویش مستحیل و غرق می‌شود که دیگر هیچ جلوه یا رویدادِ دنیوی نمی‌تواند او را از حضرت دوست غافل سازد.

در این مرتبه، شخصِ پذیرفته‌ شده، از بندِ کثرات و مشغولیت‌های ناپایدارِ جهان آزاد می‌شود و گویی تمامِ توجه و ادراکِ او به یگانگیِ خداوند معطوف می‌گردد و جهان‌بینی او به کلی دگرگون می‌شود.

معنای روان

هر که آمد بر خدای قبول نکند هیچش از خدا مشغول

هر کس که در پیشگاه خداوند به مقامِ پذیرش و قرب نائل شود،

نکته ادبی: «قبول» در اینجا اسم مصدر به معنای «مقبولیت» و «پذیرش الهی» است و «آمدن بر» کنایه از روی آوردن و رسیدن به این مقام است.

آرایه‌های ادبی

کنایه آمدن بر خدای قبول

کنایه از رسیدن به مقامِ «قربِ الهی» و «مقبولیتِ درگاه حق».

کنایه مشغول شدن

کنایه از «غفلت از حق» و «سرگرم شدن به امور دنیوی و اعتباری».