مواعظ - مفردات
بیت ۴۹
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به ناپایداری دنیا و بیهودگی تلاشهای بشر برای سلطه بر آن اشاره دارد. شاعر با بیانی پندآموز تأکید میکند که تمام کشورگشاییها و قدرتطلبیهای دنیوی در نهایت با مرگ و از دست دادن همه چیز به پایان میرسد و هیچ سودی برای آدمی در پی ندارد.
مضمون اصلی این کلام، دعوت به عبرتگیری از گذر زمان و شناختِ ماهیتِ فانیِ قدرت است؛ چرا که آدمی با دست خالی و با حسرت، این جهان را ترک خواهد کرد.
معنای روان
حتی اگر تمام جهان را با قدرت و زورِ شمشیرِ خود فتح کنی و به دست آوری، چه فایدهای دارد، چرا که در پایانِ کار مجبور هستی همه آنها را با اندوه و افسوس رها کنی و از دست بدهی.
نکته ادبی: «تیغ» در اینجا مجازاً به معنای نیروی نظامی و کشورگشایی است. «دریغ» به معنای افسوس و حسرت است و جمله با ساختار استفهام انکاری برای تأکید بر بیهودگیِ دلبستگی به دنیا به کار رفته است.
آرایههای ادبی
پرسشی که پاسخ آن در بطنِ خودِ پرسش منفی است و برای تأکید بر بیهودگیِ ملکداری و ثروتاندوزی استفاده شده است.
کنایه از فتح کردن، تصرف کردن و پیروزی بر سرزمینها به واسطه جنگ و قدرت نظامی.
تقابل میان به دست آوردن و تسخیرِ عالم با رها کردن و از دست دادن آن هنگامِ مرگ.