مواعظ - مفردات
بیت ۴۸
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به مخاطب توصیه میکند که انرژی خود را صرف دغدغههای بیحاصل و دشمنیِ افراد بیمقدار نکند، چرا که این کار تنها به خودِ فرد آسیب میرساند. شاعر با نگاهی خردمندانه، ارزش والای وجودی انسان را یادآور میشود و تأکید میکند که نباید سلامت روح و جسم را فدای کینههای دیگران کرد.
در واقع این سخن، دعوتی است به آرامشِ درونی و بیتوجهی به حواشیِ بیاهمیت زندگی؛ تا آدمی بتواند با حفظ تعادل و سلامتِ جان، مسیر تعالی خود را بیدغدغههای جانکاه بپیماید.
معنای روان
به دشمنیِ کسانی که بر راه باطل هستند اهمیت نده و فکرت را درگیر آنها نکن؛ چرا که این اندوه و نگرانی، در حقیقت ضرری است که به جان و تن خود وارد میکنی و اتلاف سرمایهی وجودی خویش است.
نکته ادبی: واژه «حیف» در اینجا به معنای زیان و خسارت و تباهی است. عبارت «بر تن خویش» اشاره به خودِ فرد دارد که در اثر این نگرانی دچار آسیب میشود.
آرایههای ادبی
به معنای آسیب رساندن به روح و روان خود در اثر استرس و نگرانی بیمورد.
تقابلِ ارزشی میان دغدغههای بیارزشِ دیگران و حریم مقدسِ وجودی خود انسان.