مواعظ - مفردات

سعدی

بیت ۴۴

سعدی
جایی نرسد کس به توانایی خویش الا تو چراغ رحمتش داری پیش

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر این نکته تأکید دارند که تلاش و توانمندی فردی انسان به تنهایی برای دستیابی به اهداف متعالی و کمال کافی نیست. در واقع، شاعر اذعان می‌دارد که هر موفقیتی در زندگی و سلوک، نیازمند تابش نورِ هدایت و رحمت الهی است که مسیرِ تاریک و دشوار پیشِ روی انسان را روشن می‌سازد.

مضمون کلی این سروده، تبیینِ جایگاهِ توکل و نیازِ همیشگی انسان به لطف و عنایت پروردگار است؛ چرا که بدونِ استعانت از ذاتِ باری‌تعالی، پیمودنِ راهِ کمال برای آدمی ناممکن است.

معنای روان

جایی نرسد کس به توانایی خویش الا تو چراغ رحمتش داری پیش

هیچ‌کس تنها با تکیه بر قدرت و توانمندی خود نمی‌تواند به مقصدِ نهایی یا کمال مطلوب برسد.

نکته ادبی: جمله به عدم کفایت اسباب دنیوی و توانایی‌های محدود بشری در برابر مشیت الهی اشاره دارد.

آرایه‌های ادبی

استعاره چراغ رحمت

رحمت خداوند به چراغی تشبیه شده که راه هدایت را روشن می‌کند.

کنایه جایی نرسد

کنایه از عدم دستیابی به سعادت و کمال حقیقی.