مواعظ - مفردات
بیت ۳۹
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به نقدِ حاکمانی میپردازد که در سایه غفلت و آسایش خود، از رنج و اندوه مردم غافلاند. شاعر با تأکید بر صفتِ نیکوکاری خداوند، به این حقیقت اشاره دارد که سرشتِ پلید و ظالمانه با خواستِ الهی در تضاد است و حاکمی که مردمش از ظلم او در اضطراب و بیداریاند، جایگاهی در نگاهِ پروردگارِ دادگر ندارد.
فضای حاکم بر این سخن، فضایی نصیحتگرانه و بیدارباش است که با زبانی استوار، تضاد میانِ بیخیالیِ حاکم و دردمندیِ مردم را به تصویر میکشد تا بر قبحِ ظلم و بیعدالتی تأکید ورزد.
معنای روان
خداوندِ نیکوکار، ذاتِ ناپاک و بدسرشت را نمیپسندد؛ همانگونه که حاکمی که در بیخبری و غفلتِ خود خفته است، نمیبیند که مردم به دلیلِ ستمِ او در رنج و بیخوابی به سر میبرند.
نکته ادبی: نهاد در اینجا به معنای ذات، سرشت و طینت است. واژه امیر در اینجا استعاره از حاکم و والیِ وقت است.
آرایههای ادبی
تقابل میان خوابِ غفلتِ حاکم و بیداریِ مردم از سرِ درد و رنج، برای نشان دادن عمقِ بیعدالتی.
کنایه از بیتوجهی، غفلت و بیمسئولیتی حاکم نسبت به وضعیت جامعه و ظلمی که بر مردم روا میدارد.