مواعظ - مفردات
بیت ۲۶
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بر مفهومِ عدالتِ روزگار و ناپایداریِ قدرتِ ستمگران تأکید دارد. شاعر هشدار میدهد که بیتفاوتی در برابرِ ظلمِ کوچک، عاقبتخوشایندی ندارد و چرخِ هستی چنان است که هر ستمگری، خود گرفتارِ ستمگری قویتر از خویش خواهد شد.
درونمایهی اصلی این اثر، توجه دادنِ مخاطب به پیامدهایِ بیتفاوتی و ناگزیریِ مکافاتِ عمل است. این نگاهِ عبرتآمیز، انسان را از سادهانگاری در برابرِ ناهنجاریها برحذر میدارد و به نظمی اشاره میکند که در آن، هر متجاوزی سرانجام طعمهی نیرویی سهمگینتر میشود.
معنای روان
صرفاً نظارهگرِ آن نباش که گرگ بزغالهای را میرباید؛ یعنی در برابرِ ظلمی که پیشِ روی تو رخ میدهد، بیتفاوت نباش و سکوت نکن.
نکته ادبی: عبارتِ «نگه مکن» در اینجا به معنای «بیتفاوت نظاره کردن» است و نشاندهندهی نهی از بیعملی در برابرِ ناعدالتی است.
آرایههای ادبی
گرگ نمادِ ستمگر، بزغاله نمادِ قربانی و مظلوم، و پلنگ نمادِ نیرویِ بازدارنده یا مجازاتِ نهایی و عاقبتِ ستم است.
کنایه از گرفتار شدن در دامِ مکافات و شکستِ نهاییِ ظالم در برابرِ قدرتی بزرگتر.