مواعظ - مفردات

سعدی

بیت ۱۳

سعدی
از مایهٔ بیسود نیاساید مرد مار از دم خویش چند بتواند خورد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این سروده بر ضرورتِ فعالیتِ سازنده و پرهیز از مصرفِ منفعلانهٔ دارایی‌ها تأکید دارد. شاعر با بیانی تمثیلی گوشزد می‌کند که تکیه بر داشته‌های بدون بازده، نه تنها راهگشا نیست، بلکه سرانجامی جز تباهی و زوال ندارد.

این فضا مخاطب را به پویایی و خروج از دایرهٔ بسته‌ای که تنها به مصرفِ خویشتن می‌انجامد، دعوت می‌کند. نگاهِ حکیمانهٔ شاعر، به ما می‌آموزد که برای دوام و بقا، باید به دنبالِ افزودن و تولیدِ ثمر بود، نه آنکه صرفاً به آنچه موجود است و رو به اتمام است، اکتفا کرد.

معنای روان

از مایهٔ بیسود نیاساید مرد مار از دم خویش چند بتواند خورد

انسانِ خردمند هرگز با تکیه بر سرمایه‌ای که هیچ سود و فایده‌ای در پی ندارد، به آرامش و آسایش نمی‌رسد.

نکته ادبی: مایه در اینجا به معنای اصل، ریشه، سرمایه و دارایی است و بیسود به معنای بی‌بهره و عقیم.

آرایه‌های ادبی

تمثیل (سمبولیسم) مار از دم خویش خوردن

نمادِ نابودی بر اثرِ مصرفِ سرمایهٔ وجودیِ خویش بدونِ جایگزینی یا افزودنِ محصول.

کنایه مایهٔ بیسود

کنایه از منابعِ راکد و بدون بازده که برایِ گذرانِ زندگی کافی نیستند.