مواعظ - مفردات
بیت ۱۱
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بر پاسداشتِ کرامت انسانی و اهمیتِ گزینشِ همنشین تأکید میورزد. شاعر بر این باور است که دوری از جایگاههای رفیع، اگر به بهای حفظ عزت نفس باشد، بسیار ارزشمندتر از حضور در میان جماعتی است که شایستگی همراهی با انسانِ خردمند را ندارند. در نگاه شاعر، طرد شدن از سوی دیگران، خفتی به مراتب کمتر از همنشینی با اشخاص فرومایه و نادان دارد.
بهرهگیری از فضای درباری و اصطلاحات مربوط به آن، در خدمتِ این پیام اخلاقی است که تنهایی یا راندهشدن، هرگز به معنای شکست نیست، بلکه گاهی عینِ پیروزی بر هوای نفس و اجتناب از همنشینیهای نامبارک است. شاعر با این کلام، مخاطب را به حفظِ شان و منزلتِ خویش در هر شرایطی فرامیخواند.
معنای روان
اگر دربانان و نگهبانانِ دربار، تو را از آستانه برانند و دور کنند، این برای تو بسیار پسندیدهتر و بهتر است از اینکه تو را وادار کنند که در کنار فردی نادان، بیمقدار و ناشایست بنشینی.
نکته ادبی: «بواب» به معنای دربان و «سرهنگ» در این بافت به معنای محافظ و پاسدار درگاه است. «مجهول» در این سیاق به معنای کسی است که فاقدِ اصالت، دانش و ارزش اخلاقی است و همنشینی با او موجب کسر شأن میگردد.
آرایههای ادبی
تقابل میان طرد شدن (راندهشدن از درگاه) و پذیرفته شدن (نشاندن در پهلو) برای تأکید بر اینکه سختیِ طرد شدن، بسیار گواراتر از ذلتِ همنشینی با نااهلان است.
کنایه از همنشینی، همنشینی و نزدیکیِ فیزیکی با شخصی که شایستگیِ مقام و منزلت را ندارد.