مواعظ - مفردات
بیت ۷
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به حقیقتِ ناگزیریِ سفرِ ابدی و گذرا بودنِ زندگیِ دنیوی اشاره دارد. شاعر بر این باور است که وقتی دستِ سرنوشت، انسان را به کوچ از این جهانِ ناپایدار فرامیخواند، دلبستگی به تعلقات مادی، جز رنج و حسرت چیزی در پی نخواهد داشت.
بنابراین، خردمندی در آن است که پیش از آنکه ناچار به رها کردنِ دنیا شویم، خود با اختیار، دل از وابستگیهای ظاهری برکَنیم تا هنگامِ رفتن، بارِ سنگینِ حسرت بر دوش نداشته باشیم.
معنای روان
چون رفتن و کوچ کردن از این دنیا امری قطعی و ناگزیر است و ما ناچاریم که این خانه و کاشانه را رها کنیم، پس من از همان ابتدا دل به چیزی که ماندگار نیست و باید آن را ترک کرد، نمیبندم.
نکته ادبی: در این بیت 'منزل' استعاره از دنیای فانی و 'رفتن' استعاره از مرگ و کوچِ نهایی است. عبارت 'دل نهادن' در اینجا به معنای دلبستگی و تعلق خاطر است که با نفیِ آن، به مفهومِ وارستگی اشاره شده است.
آرایههای ادبی
اشاره به دنیای فانی و جایگاهِ موقتِ انسان در زندگانی.
کنایه از دلبستگی و وابستگی عاطفی به امور مادی و دنیوی.
تقابلِ میانِ ناگزیریِ کوچیدن و اختیار در عدمِ وابستگی که جانمایهی حکمیِ بیت است.