مواعظ - مفردات
بیت ۲
سعدی
خیری که برآیدت به توفیق از دست
در حق کسی کن که درو خیری هست
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت در بردارنده یک توصیه اخلاقی و حکمتآمیز است که بر اهمیت هوشمندی و درایت در انجام کار خیر تأکید دارد. شاعر معتقد است نیکی کردن، تنها صرفِ توانایی مالی یا جسمانی نیست، بلکه باید با تدبیر همراه باشد تا به جای هدر رفتن، در بستری مناسب قرار گیرد و به دست کسی برسد که شایستگی و ظرفیت پذیرش آن را دارد.
معنای روان
خیری که برآیدت به توفیق از دست
در حق کسی کن که درو خیری هست
زمانی که به یاری و توفیق الهی، فرصت و توانایی انجام کار نیکی برای تو فراهم شد.
نکته ادبی: واژه «توفیق» در ادبیات کلاسیک به معنای همسوییِ اسباب و علل الهی با اراده انسان است. «برآیدت» در اینجا به معنای میسر شدن و از دستِ تو بر آمدن است.
آرایههای ادبی
تکرار
خیر
تکرار واژه «خیر» در هر دو مصرع، علاوه بر ایجاد موسیقی کلام، بر محوریتِ موضوعِ نیکی تأکید دارد.
تلمیح
در حق کسی کن
اشاره به حکمت و ضربالمثلهای اخلاقی که بر ضرورتِ تشخیصِ شایستگیِ گیرندهی احسان تأکید دارند.