مواعظ - قطعات

سعدی

شمارهٔ ۱۹۵

سعدی
ضمیر مصلحت اندیش هر چه پیش آید به تجربت بزند بر محک دانایی
اگر چه رای تو در کارها بلند بود بود بلندتر از رای هر کسی رایی

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

شعر پیش رو بر اهمیت خردمندی و احتیاط در تصمیم‌گیری‌های زندگی تأکید می‌ورزد. شاعر بیان می‌دارد که انسان عاقل و مصلحت‌سنج، هیچ‌گاه بدون بررسی و تکیه بر تجربیات گذشته، به استقبال امور نمی‌رود.

در ادامه، با رویکردی حکیمانه، شاعر به حد و مرز خِرد بشری اشاره می‌کند؛ هرچند فرد صاحب‌نظر و دوراندیش باشد، همواره باید به یاد داشته باشد که در برابر تدبیر و خرد متعالی، رأی و تدبیر انسانی محدود است و نیاز به فروتنی دارد.

معنای روان

ضمیر مصلحت اندیش هر چه پیش آید به تجربت بزند بر محک دانایی

ذهن و ضمیرِ دوراندیش، با هر مسئله‌ای که مواجه می‌شود، آن را با معیار تجربه و ترازوی دانایی می‌سنجد تا راه درست را بیابد.

نکته ادبی: تجربت: واژه‌ای کهن به معنای تجربه و آزمون است. محک: در اینجا استعاره از ابزاری برای سنجش صحت و سقمِ اندیشه‌هاست.

اگر چه رای تو در کارها بلند بود بود بلندتر از رای هر کسی رایی

اگرچه تدبیر و اندیشه تو در انجام کارها بسیار والا و ارزشمند است، اما همواره فراتر از نظر تو، تدبیر و رأی برتری وجود دارد که آن رأی از هر رأی دیگری بلندمرتبه‌تر است.

نکته ادبی: رای: به معنای اندیشه، نظر و تدبیر است. تکرار واژگان برای تأکید بر تفاوت درجات خرد و آگاهی به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

استعاره محک دانایی

تشبیه آزمونِ امور به سنگ محک که برای سنجش عیارِ درستیِ کارها استفاده می‌شود.

تکرار رای / بلند

تکرار این واژگان برای نشان دادن تقابل میان خرد محدود انسانی و خرد متعالی به کار رفته است.