مواعظ - قطعات

سعدی

شمارهٔ ۱۳۶

سعدی
فریاد پیرزن که برآید ز سوز دل کیفر برد ز حملهٔ مردان کارزار
همت هزار بار از ان سخت تر زند ضربت، که شیر شرزه و شمشیر آبدار

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر این حقیقت اخلاقی و معنوی تأکید دارند که قدرت درونی و نیروی اراده، همواره بر قدرت فیزیکی و مادی برتری دارد. در واقع شاعر بیان می‌کند که ناله ستمدیده و همتی که برخاسته از حقیقتی درونی است، نفوذی به مراتب بیشتر از سلاح‌های برنده و توان جسمانی جنگجویان دارد.

مضمون اصلی، هشداری است به ظالمان که گمان نبرند قدرت و شوکتِ ظاهر، شکست‌ناپذیر است؛ چرا که قدرت آه و اراده، لرزه‌ای بر بنیان‌های مادی می‌افکند که با هیچ ضربه شمشیر و نیروی بازویی قابل قیاس نیست.

معنای روان

فریاد پیرزن که برآید ز سوز دل کیفر برد ز حملهٔ مردان کارزار

فریادی که از سوز دل یک پیرزن ستم‌دیده برمی‌خیزد، به مراتب در اجرای عدالت و مجازات ظالم، کارآمدتر و کوبنده‌تر از حملات نظامی مردان جنگجو در میدان نبرد است.

نکته ادبی: ترکیب 'کیفر بردن' به معنای به کمال رساندن انتقام است و 'مردان کارزار' استعاره از قدرت قهر و نیروی مادی و فیزیکی است.

همت هزار بار از ان سخت تر زند ضربت، که شیر شرزه و شمشیر آبدار

همت و اراده استوار، هزاران مرتبه ضربه‌ای کاری‌تر و سهمگین‌تر از ضربه پنجه شیر خشمگین و یا شمشیر تیز و برّان وارد می‌کند.

نکته ادبی: استفاده از 'شیر شرزه' و 'شمشیر آبدار' به عنوان نمادهای سنتی قدرت سخت، برای تقابل با مفهوم لطیف و عمیق 'همت' به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

مبالغه هزار بار

شاعر با استفاده از عدد کثرت، سعی در بزرگ‌نمایی و تأکید بر برتری مطلق نیروی اراده بر قدرت فیزیکی دارد.

تقابل (تضاد) فریاد پیرزن در برابر حمله مردان کارزار

تقابل میان نماد ضعف ظاهری (پیرزن) و نماد قدرت مادی (مردان کارزار) برای نشان دادن پیروزی قدرت معنوی.

تشبیه و نمادسازی شیر شرزه و شمشیر آبدار

استفاده از این دو به عنوان تمثیل برای نمایشِ قله‌های قدرتِ فیزیکی و مادی که در برابر همتِ عالی ناچیزند.