مواعظ - قطعات

سعدی

شمارهٔ ۱۲۴

سعدی
صانع نقشبند بی مانند که همه نقش او نکو آید
رزق طایر نهاده در پر و بال تا به هر طعمه ای فرو آید
روزی عنکبوت مسکین را پر دهد تا به نزد او آید

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با نگاهی عرفانی و توحیدی، خداوند را به عنوان آفریننده‌ای هنرمند و بی‌همتا ستایش می‌کنند که تمام هستی را با نظم و زیبایی تمام نقش زده است. شاعر با تکیه بر مفهوم رزاقیت خداوند، نشان می‌دهد که هر موجودی، از پرندگان گرفته تا ضعیف‌ترین مخلوقات، از لطف و تدبیر او بهره‌مند هستند و ابزار بقایشان توسط او فراهم شده است.

فحوای کلام بر این باور استوار است که نظام خلقت بر پایه‌ی عدل و لطفِ عامِ پروردگار استوار است و هیچ موجودی، هرچند خُرد و ناچیز، از دایره‌ی توجه و تدبیر الهی بیرون نیست.

معنای روان

صانع نقشبند بی مانند که همه نقش او نکو آید

خداوند آفریننده‌ای هنرمند و بی‌همتاست که تمامی جهان را با نظم و زیبایی خاص خود پدید آورده و هرچه را که آفریده است، نیکو و بی‌نقص است.

نکته ادبی: صانع از ریشه صنع به معنای سازنده است و نقشبند استعاره‌ای از خالق است که با حکمت خود جهان را تصویرگری کرده است.

رزق طایر نهاده در پر و بال تا به هر طعمه ای فرو آید

خداوند اسبابِ روزی پرنده را در قدرت پرواز و بال‌هایش قرار داده است تا بتواند برای تأمین خوراک و نیاز خود، به هر مکان که لازم است فرود آید.

نکته ادبی: واژه طایر به معنای پرنده است. شاعر در اینجا به رابطه علّی میان توانایی جسمانی و رسیدن به روزی اشاره دارد.

روزی عنکبوت مسکین را پر دهد تا به نزد او آید

خداوند حتی به عنکبوتِ ضعیف نیز وسیله‌ای برای تأمین نیاز یا رسیدن به مقصود عطا کرده است تا بتواند به سوی کمال یا نزدیکی به او حرکت کند.

نکته ادبی: مسکین در اینجا به معنای خُرد و ضعیف است. تضاد لطیفی میان موجودی کوچک و تدبیر عظیم الهی برقرار است.

آرایه‌های ادبی

استعاره صانع نقشبند

خالقِ هستی به هنرمندی تشبیه شده است که نقشه و طرح جهان را با مهارت ترسیم می‌کند.

تلمیح و تمثیل رزق طایر نهاده در پر و بال

بیانِ قاعده خلقت که خداوند ابزارِ کسبِ رزق را در وجود هر موجودی به ودیعه نهاده است.

تضاد و اغراق عنکبوت مسکین

استفاده از واژه مسکین برای تأکید بر شمولیتِ لطفِ الهی حتی برای ضعیف‌ترین موجودات.