مواعظ - قطعات

سعدی

شمارهٔ ۹۱

سعدی
نفس ظالم، مثال زنبورست که جهانش ز دست می نالند
صبر کن تا بیوفتد روزی که همه پای بر سرش مالند

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این قطعه کوتاه با رویکردی اخلاقی، طبیعت نفس ستمگر را به حشره‌ای گزنده مانند می‌کند که موقتاً باعث آزار دیگران است اما سرانجام به سزای اعمال خود می‌رسد.

پیام اصلی این اشعار، نوید عدالت و عاقبت شوم برای ظالمان است؛ چرا که قدرت ستمگر پایدار نیست و سرانجام همگان بر پیکرِ بی‌قدرت او مسلط خواهند شد.

معنای روان

نفس ظالم، مثال زنبورست که جهانش ز دست می نالند

نفسِ انسانِ ستمگر به مانند زنبوری است که همگان از نیش و گزندِ او در رنج‌اند و از دستِ کردارش شکایت دارند.

نکته ادبی: زنبور نمادی از گزندگی و آزارگری است. واژه «جهان» در اینجا مجازاً به معنای مردم و جهانیان به‌کار رفته است.

صبر کن تا بیوفتد روزی که همه پای بر سرش مالند

اندکی صبر پیشه کن تا آن روز فرابرسد که آن ستمگر (مانند حشره‌ای بی‌بال و پر) به زمین بیفتد و همگان به نشانه تحقیر و انتقام، او را زیر پای خود له کنند.

نکته ادبی: «پای بر سر مالیدن» کنایه‌ای است از نابودی کامل، خوار شدن و انتقام گرفتنِ توده مردم از ستمکار.

آرایه‌های ادبی

تشبیه نفس ظالم، مثال زنبورست

تشبیه نفسِ ستمگر به زنبور برای بیان ویژگیِ آزاردهندگی و نیش زدنِ او.

کنایه پای بر سر مالیدن

کنایه از به ذلت کشیدن و از بین بردن قدرتِ ستمگر.

مجاز جهان

استفاده از کل (جهان) برای اشاره به جزء (مردم جهان).