مواعظ - قطعات

سعدی

شمارهٔ ۷۵

سعدی
هیچ دانی که آب دیدهٔ پیر از دو چشم جوان چرا نچکد؟
برف بر بام سالخوردهٔ ماست آب در خانهٔ شما نچکد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این دو بیت با نگاهی استعاری به تقابل میان جوانی و پیری می‌پردازد. شاعر در فضایی لطیف، تجربه زیسته و اندوهِ برخاسته از گذر عمر را به بارش باران و برف تشبیه کرده و می‌پرسد چرا چشمان جوانان، که هنوز برفِ پیری بر بامِ سرشان ننشسته، از اشکِ غم خالی است.

در این سروده، گذشتِ عمر و سپیدی مو، به نشستنِ برف بر بام خانه تشبیه شده است؛ همان‌طور که برف با آب شدن، از سقف خانه می‌چکد، اشک نیز از چشمان کسی می‌چکد که عمرش به پیری رسیده و سختی‌های روزگار را تجربه کرده است.

معنای روان

هیچ دانی که آب دیدهٔ پیر از دو چشم جوان چرا نچکد؟

آیا می‌دانی دلیل اینکه اشکِ دیدگانِ پیران، از چشمانِ جوانان جاری نمی‌شود، چیست؟

نکته ادبی: آب دیده استعاره از اشک است و چشم جوان نماد بی‌تجربگی و نشاط جوانی در تقابل با پیری قرار گرفته است.

برف بر بام سالخوردهٔ ماست آب در خانهٔ شما نچکد

برفِ پیری و سپیدی مو بر سرِ ما پیران نشسته است؛ به همین دلیل است که از چشمانِ شما جوانان اشکی نمی‌چکد.

نکته ادبی: برف بر بام استعاره‌ای درخشان برای سپیدی مو و پیری است که با تصویرِ سقفِ خانه و چکیدنِ آبِ آن، هم‌نشینیِ زیبایی یافته است.

آرایه‌های ادبی

استعاره برف بر بام

اشاره به سپیدی موی سر بر اثر پیری.

استعاره آب دیده / آب در خانه

تشبیه اشک به آبی که از سقفِ (سر) خانه (بدن) می‌چکد.

مراعات نظیر برف، آب، بام، خانه

تناسب میان اجزای تشکیل‌دهنده یک خانه و اتفاقات جوی برای ایجاد تصویری ملموس از پیری.