مواعظ - قطعات
شمارهٔ ۵۵
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با بهرهگیری از تمثیلی ساده اما عمیق، لزوم خردمندی در بهرهبرداری از منابع و جایگاهها را بیان میکند. شاعر، پادشاهی یا موهبتی را به درختی بارور تشبیه کرده که بقای آن در گرو بهرهمندی معقول و تدریجی از میوههای آن است.
پیام اصلی این است که زیادهخواهی و کوتهاندیشی، که در حکم از ریشه درآوردن درخت است، تنها لذتی کوتاهمدت و ناپایدار به همراه میآورد و سرانجام موجب نابودیِ سرچشمهی خیر و برکت میگردد.
معنای روان
پادشاهیِ امن و پایدار، به درختی پربار میماند که باید به چیدنِ میوههایش قانع بود و از آن بهرهمند شد.
نکته ادبی: تشبیه ملک به درخت بارور، کنایه از منابعِ پایدار است که باید در حفظ آن کوشید.
اما اگر نادانی بیاید و درخت را از ریشه درآورد، دیگر جز یک بار بهرهمندی، فرصتی برای استفادهی مجدد نخواهد داشت.
نکته ادبی: واژه 'بیخ' به معنای ریشه و بنیاد است و 'یک بار بیش' قیدِ تحدید برای نشان دادن پیامدِ شومِ عجله و نادانی است.
آرایههای ادبی
بیان یک حقیقت اخلاقی و سیاسی از طریق مقایسه با وضعیتِ یک درخت بارور.
تشبیه حکومتِ امن به درختِ دارای میوه برای تفهیمِ ضرورتِ حفظِ منبعِ سود.
کنایه از نابود کردنِ ریشه و اصلِ یک منبع یا فرصت به دلیل طمعِ زیاد.