گلستان - باب هشتم در آداب صحبت

سعدی

بخش ۷۹

سعدی
وگر نامور شد به قول دروغ دگر راست باور ندارند ازو

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این کلامِ پندآموز، بر جایگاه حیاتی و بازگشت‌ناپذیرِ «اعتبار» در شخصیتِ فردی و اجتماعی تأکید دارد. شاعر هشدار می‌دهد که دروغ‌گویی، نه‌تنها اعتمادِ دیگران را سلب می‌کند، بلکه چنان وجهه‌ی فرد را تخریب می‌سازد که حقیقتِ کلامِ او نیز دیگر نزدِ مردمان بی‌پناه و بی‌اثر می‌ماند.

در واقع، این بیت به ما می‌آموزد که «اعتبار»، سرمایه‌ای است که به دشواری به دست می‌آید اما در اثرِ لغزش‌هایی همچون دروغ، به‌سرعت فرو می‌ریزد. هنگامی که کسی به دروغ‌گویی مشهور شد، دیگر هیچ راهی برای اثباتِ راستیِ خود نخواهد داشت، چرا که گوش‌های شنونده از پیش بر روی حقیقتِ سخنانِ او بسته شده است.

معنای روان

وگر نامور شد به قول دروغ دگر راست باور ندارند ازو

اگر کسی در جامعه به دروغ‌گویی نامدار و مشهور شود،

نکته ادبی: «نامور» در اینجا به معنای مشهور و شهره به صفتِ منفی است و «قول» به معنی سخن و ادعاست.

آرایه‌های ادبی

تضاد (طباق) دروغ و راست

به‌کارگیری واژگانِ متضاد در کنار هم برای برجسته‌سازیِ پیامِ اخلاقی و نشان دادنِ عمقِ فاجعه‌ی بی‌آبرویی.

کنایه نامور شدن به قول دروغ

کنایه از شهرت یافتن به صفتِ ناپسندِ دروغ‌گویی و از دست دادنِ اعتبار نزد مردم.