گلستان - باب هشتم در آداب صحبت
بخش ۷۷
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بیانگر یکی از آداب والای سخنوری و معاشرت است که بر پایه سنجیدگی و گزیدهگویی استوار است. شاعر تأکید میکند که خردمندی با خاموشی و خویشتنداری در کلام همراه است و شخص دانا، سکوت را بر سخنگفتنِ بیمورد ترجیح میدهد.
در واقع، این کلام به ما میآموزد که ارزش کلام در زمانِ بهموقعِ آن است؛ چرا که سخنی که بدون پرسش بر زبان آید، چه بسا قدر و قیمت خود را از دست بدهد و تأثیرگذاریاش کم شود.
معنای روان
انسان خردمند و دانا، پیش از آنکه کسی از او پرسشی بپرسد، پاسخ نمیدهد و لب به سخن نمیگشاید؛ چرا که سخنِ ناخواسته و بیجا، نشان از کمخردی و شتابزدگی دارد.
نکته ادبی: آنگه کوتاه شدهی آنگاه است و مگر در اینجا به معنای جز یا مگر در صورتی که به کار رفته است. فعل ندهد در اینجا در معنای نمیگوید یا پاسخ نمیدهد به کار رفته که نوعی مجاز از سخن گفتن است.
آرایههای ادبی
این بیت در قالب یک پند اخلاقی و حکمتآمیز، آداب معاشرت و سخنگفتن را تبیین میکند.
کنایه از بیهودهگویی و بیمورد سخن گفتن است که خردمند از آن پرهیز میکند.