گلستان - باب هشتم در آداب صحبت
بخش ۷۴
سعدی
حکایت بر مزاج مستمع گوی
اگر خواهی که دارد با تو میلی
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به اهمیتِ شناختِ مخاطب در فرایندِ ارتباطات کلامی اشاره دارد و یادآور میشود که برای نفوذ در دلهای دیگران و جلبِ توجه آنان، باید سخن را متناسب با ذوق و روحیاتِ شنونده تنظیم کرد.
در واقع، این آموزه، هنرمندی در گفتار را نه در فصاحتِ صرف، بلکه در گروِ همدلی و رعایتِ حالِ شنونده میداند تا زمینه برای پذیرشِ پیام فراهم شود.
معنای روان
حکایت بر مزاج مستمع گوی
اگر خواهی که دارد با تو میلی
اگر میخواهی که شنونده به تو و سخنانت علاقهمند شود و به تو توجه کند، حکایت و سخنِ خود را متناسب با حال و هوای روحی او بیان کن.
نکته ادبی: واژهی «مزاج» در اینجا به معنای طبع، سرشت و حالِ درونی است. «میلی داشتن» کنایه از توجه و اقبالِ شنونده به گوینده است.
آرایههای ادبی
کنایه
داشتن میل
کنایه از علاقهمند شدن، توجه کردن و پذیرشِ سخنِ گوینده است.
تناسب (مراعات نظیر)
حکایت، مزاج، مستمع
واژگانِ یادشده با یکدیگر در حوزهی معنایی سخن گفتن و شنیدن ارتباطِ منطقی دارند.