گلستان - باب هشتم در آداب صحبت
بخش ۵۵
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این متن با رویکردی حکیمانه به نقدِ مدارایِ نابجا با نادانی میپردازد و معتقد است که دانشمندان نباید در برابر رفتار ناشایست و حماقتِ افراد جاهل، تنها به بردباری و سکوت بسنده کنند.
هدف نویسنده این است که هشدار دهد چنین برخوردی، نه تنها موجب تزلزل در جایگاه و منزلتِ فردِ دانا میشود، بلکه فردِ ناآگاه را نیز در جهل و حماقتِ خود جریتر و استوارتر میسازد.
معنای روان
برای شخصِ دانا شایسته نیست که نادانیِ فردِ عامی و ناآگاه را با بردباری و چشمپوشی تحمل کند، چرا که این کار برای هر دو طرف آسیبزاست؛ زیرا هیبت و ابهتِ دانا در نظرها میشکند و نادانیِ شخصِ جاهل به دلیل نبودِ برخوردِ مناسب، همچنان پا برجا و استوار میماند.
نکته ادبی: استفاده از عبارت «در گذراندن» به معنای چشمپوشی کردن و از کنار چیزی گذشتن است. همچنین «هیبت» در اینجا به معنای شکوه و وقارِ ناشی از دانایی است که در تقابل با «سفاهت» قرار دارد.
آرایههای ادبی
تقابل میان دو قطبِ دانایی و نادانی که برای تبیینِ جایگاهِ هر یک و لزومِ برخوردِ متفاوت با آنها به کار رفته است.
کنایه از نادیده گرفتنِ خطا و اغماض کردن از رفتارِ ناپسندِ دیگران.