گلستان - باب هشتم در آداب صحبت
بخش ۳۵
سعدی
بس قامت خوش که زیر چادر باشد
چون باز کنی مادر مادر باشد
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به زبان طنز و کنایه، به فریبندگیِ ظواهر در برابرِ واقعیت میپردازد. شاعر در فضایی واقعگرایانه، اشاره میکند که پوشش چادر میتواند سیمای واقعی فرد را پنهان نگاه دارد و موجب خطای دید در قضاوتِ ناظران شود.
مضمون اصلی، هشداری است به مخاطب که هر اندامی که از دور موزون و جذاب به نظر میرسد، لزوماً جوان نیست و حقیقت ماجرا گاه بسیار متفاوت از آن چیزی است که تصور میشود.
معنای روان
بس قامت خوش که زیر چادر باشد
چون باز کنی مادر مادر باشد
چه بسیار اندامهای موزون و زیبایی که در پسِ حجابِ چادر پنهان شدهاند و نگاهها را به خود جذب میکنند.
نکته ادبی: واژه بس در اینجا به معنای «بسیار» و «چه بسیار» (اداة تعجب و کثرت) به کار رفته است.
آرایههای ادبی
تضاد (طباق)
قامت خوش و مادر مادر
ایجاد تقابل میان تصورِ اولیه (اندام زیبا) و واقعیتِ نهایی (زن سالخورده) برای برجسته کردن طنز متن.
کنایه
باز کنی
کنایه از کنار زدن چادر و مواجه شدن با واقعیتِ چهره فرد.