گلستان - باب هشتم در آداب صحبت

سعدی

بخش ۲۵

سعدی
بسیج سخن گفتن آنگاه کن که دانی که در کار گیرد سخن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت بر ضرورت خردمندی در کلام و سنجش پیش از سخن گفتن تأکید دارد. شاعر بر این باور است که هر سخنی را نباید به زبان آورد، مگر آنکه زمان و مکان مناسب آن فرا رسیده باشد و کلام، تأثیر خود را بر مخاطب بر جای بگذارد.

فضای حاکم بر این سخن، فضایی پندآموز و حکیمانه است که مخاطب را به سکوتِ سنجیده و پرهیز از گفتار بیهوده دعوت می‌کند؛ چرا که کلامِ اثرگذار، سرمایه‌ای است که باید در جایگاه درست خود خرج شود.

معنای روان

بسیج سخن گفتن آنگاه کن که دانی که در کار گیرد سخن

زیرا تنها در آن شرایط است که می‌دانی سخن تو در شنونده تأثیر عمیق می‌گذارد و به ثمر می‌رسد.

نکته ادبی: در کار گرفتن یک اصطلاح کنایی است که به معنای اثرگذار بودن، مفید واقع شدن و به مقصد رسیدن کلام است.

آرایه‌های ادبی

کنایه در کار گیرد

اشاره به تأثیرگذار بودن و به مقصد رسیدن سخن در ذهن و رفتار مخاطب.

تکرار سخن

تکرار واژه سخن در دو مصراع برای تأکید بر موضوع اصلی که همان مقوله گفتار است.