گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

روزی از شهر بلخ به قصد سفر خارج شدم و مسیرم پر از راهزنان بود. جوانی نیرومند که پهلوان‌منش و زورمند بود با من همراه شد. او به قدری قوی بود که جنگجویان و پهلوانان دیگر در برابرش ناتوان بودند. اما او فردی نازپرورده بود که سختی‌های دنیا را ندیده و به سفر نرفته بود. او هرگز صدای مهیب جنگ و درخشش شمشیرها را تجربه نکرده بود. اتفاقاً دو نفر دزد راهزن بر ما ظاهر شدند و جوان که پیش از این به زور بازوی خود می‌بالید، در برابر آن‌ها عاجز ماند.

کجاست فیل و کجاست شیر که بیایند و بازو و پنجه‌ی توانای مرا ببینند و در برابر آن زانو بزنند.

در همین حال بودیم که دو راهزن از پشت سنگی بیرون آمدند و قصد حمله به ما کردند؛ یکی چوبی به دست داشت و دیگری تکه کلوخی. به جوان گفتم حالا زمان نشان دادن مردانگی است.

اگر ادعای زور و پهلوانی داری، اکنون نشان بده که دشمن با پای خودش به سوی نابودی و مرگ آمده است.

دیدم که جوان از ترس می‌لرزد و کمان و تیر از دستش رها شد.

هر کسی که می‌تواند با تیر مویی را بشکافد یا زره بشکافد، لزوماً در میدان کارزار و هنگام هجوم دشمن، استوار و ثابت‌قدم باقی نمی‌ماند.

چاره‌ای جز این ندیدم که لباس‌ها و اموال خود را رها کنیم و جانمان را برداریم و فرار کنیم.

برای انجام کارهای سخت و مهم، فردی را بفرست که کارآزموده و باتجربه باشد، چرا که تنها چنین کسی می‌تواند در سخت‌ترین شرایط پیروز شود.

جوان اگرچه ظاهری تنومند و قوی داشته باشد، اما وقتی در میدان جنگ با دشمن روبرو شود، ترس تمام وجودش را می‌گیرد و توانایی خود را از دست می‌دهد.

واقعیت میدان جنگ را فقط کسی می‌داند که قبلاً آن را تجربه کرده باشد؛ درست همان‌طور که مسائل شرعی را فقط دانشمندان دینی می‌فهمند.