گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

در یکی از سال‌ها، میان زائرانی که پیاده به سفر حج می‌رفتند نزاعی درگرفت و نویسنده نیز که در آن سفر پیاده بود، در این درگیری شرکت کرد و شاهد زشتیِ رفتار و جدال‌ها شد. مسافری که سوار بر کجاوه بود به همراهش گفت: شگفتا، مهره پیاده در بازی شطرنج وقتی مسیر صفحه را طی می‌کند به 'فرزین' (وزیر) تبدیل می‌شود و ارزشش افزوده می‌گردد، اما این زائران که مسیر بیابان را طی کردند، نه تنها بهتر نشدند بلکه از نظر اخلاقی سقوط کردند.

از جانب من به آن زائر حج که مردم را آزار می‌دهد بگو که تو با این رفتار ناپسند، آبرو و آرامش مردم را همچون پوستینی که پاره می‌شود، از بین می‌بری.

ای کسی که ادعای حاجی بودن داری، تو حاجی واقعی نیستی بلکه مانند شتری هستی که تنها هنر و کارش خوردن خار بیابان و کشیدن بار است؛ بدون اینکه از سفر روحانی و تحول درونی بهره‌ای برده باشی.