گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

جوان پارسایی ارثیه کلانی از عموی خود به دست آورد و آن را صرف خوش‌گذرانی و کارهای ناپسند کرد. من به او گفتم: درآمد مثل آب جاری است و زندگی و مخارج، مانند چرخش آسیاب؛ پس خرج کردن زیاد فقط برای کسی شایسته است که درآمد مشخص و پایداری داشته باشد.

اگر درآمدی نداری، خرج کردنت را محدود کن، چنان که دریانوردان نیز به این نکته اشاره دارند.

اگر باران در کوهستان نبارد، رود دجله در عرض یک سال خشک خواهد شد؛ این تمثیلی است برای اینکه بدون تداوم درآمد، سرمایه کلان نیز نابود می‌شود.

عقل و ادب را پیشه کن و کارهای بیهوده را کنار بگذار، زیرا وقتی ثروت تمام شود، با سختی مواجه می‌شوی و پشیمانی سودی ندارد. او نصیحت مرا نپذیرفت و گفت: تلخ کردنِ لذتِ نقدِ امروز با نگرانی برای سختی‌های احتمالی در آینده، دور از خرد است.

ای دوستِ دل‌افروز، برو خوش باش و شادی کن که نباید غصه فردای نیامده را امروز خورد.

کسی که به بخشندگی و بزرگی مشهور شده است، شایسته نیست که دستش از خرج کردن بسته باشد و خسیس باشد.

دیدم که پندهای من را نمی‌شنود و سخنان مشفقانه من در وجود سرکش او تأثیری ندارد؛ پس از نصیحت کردن دست کشیدم و از معاشرت با او کناره گرفتم، طبق سخن حکیمان که می‌گویند: وظیفه خود را در پند دادن انجام بده، اگر نپذیرفتند، دیگر بر عهده تو نیست.

هر آنچه از خوبی و پند می‌دانی، حتی اگر می‌دانی که نخواهند شنید، بازگو کن.

طولی نمی‌کشد که فرد خیره‌سر را می‌بینی که به دام سختی و گرفتاری افتاده است.

تا اینکه پس از مدتی، آنچه پیش‌بینی کرده بودم را دیدم؛ او چنان به فقر افتاده بود که لباس‌های پاره‌اش را وصله می‌کرد و به سختی لقمه‌ای نان فراهم می‌کرد. دلم از دیدن وضعیتش سوخت، اما مروت ندیدم که در آن حالِ پریشانی، با سرزنش کردن، نمک بر زخم او بپاشم.

رفیقِ نادان در زمان خوش‌گذرانی، هیچ فکری به حال روزهای نداری و تنگدستی نمی‌کند.

درختی که در فصل بهار (زمانِ باردهی) برگ‌ریزان کند، طبیعتاً در زمستان بی‌برگ خواهد ماند؛ کنایه از کسی که در جوانی و توانگری، سرمایه‌اش را به باد می‌دهد و در پیری بی‌نوا می‌ماند.