گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

در گذشته معلمی را دیدم در دیار غربت که اخلاق بسیار تندی داشت، بسیار بدرفتار و آزاردهنده بود و با دستمزد ناچیز زندگی می‌کرد. از شدت بدرفتاری او، زندگی اطرافیانش تلخ می‌شد و حتی قرائت قرآنش نیز به جای آرامش، باعث اندوه بود. گروهی از کودکان معصوم، گرفتار ظلم او بودند و از ترس جرئت خندیدن یا حرف زدن نداشتند. او کودکان را بی‌رحمانه تنبیه می‌کرد. عاقبت، مردم از شرارتش آگاه شدند، او را بیرون کردند و کار تدریس را به مردی پارسا و مهربان سپردند که جز به ضرورت سخن نمی‌گفت و کسی را نمی‌رنجاند.

وقتی کودکان مهربانیِ بیش از حد معلم دوم را دیدند، هیبت و ترسی که از معلم قبلی در دل داشتند از بین رفت. آن‌ها از رویِ خوشِ معلم سوءاستفاده کردند و مانند دیو سرکش شدند. چون معلم تذکری نمی‌داد، درس را رها کردند، همیشه مشغول بازی بودند و لوح‌های نانوشته را به سر و کول هم می‌کوبیدند.

استاد و معلمی که در کارِ خود اقتدار و هیبت نداشته باشد، باعث می‌شود که کودکان در محیطِ درس، به جایِ آموختن، مشغولِ بازی‌هایِ کودکانه و بی‌هدف شوند.

پس از دو هفته دوباره از آن مکتب گذر کردم. دیدم همان معلمِ بدرفتارِ اولی را دوباره بر سرِ کار آورده‌اند. از این تصمیم بسیار ناراحت شدم و از سرِ تعجب گفتم: عجب! چرا دوباره شیطان را به جای فرشته، مربی کودکان کرده‌اید؟ پیری خردمند و دنیا دیده این پاسخ را داد:

پادشاهی پسرش را به مکتب فرستاد و لوحی گران‌بها و درخشان را برایش تهیه کرد.

بر آن لوح با زر نوشته بود که سخت‌گیریِ معلم از مهربانیِ بی‌جایِ پدر برایِ تربیتِ فرزند بهتر است.