گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

یکی از دانشمندان، فرزندِ پادشاه را آموزش می‌داد و او را بی‌محابا تنبیه می‌کرد و سختی بسیار بر او روا می‌داشت. روزی پسر از شدتِ این فشار به پدر شکایت کرد و آثارِ تنبیه را بر بدنِ رنجورِ خود به پدر نشان داد. پادشاه از این موضوع ناراحت شد و به استاد گفت: چرا این‌قدر که به فرزندِ من سخت می‌گیری، با فرزندانِ مردم عادی چنین نمی‌کنی؟ استاد پاسخ داد: دلیلش این است که باید سنجیده سخن گفت و پسندیده رفتار کرد؛ این نکته برای همه مردم عموماً صادق است، اما برای پادشاهان به‌طور خاص اهمیت دارد؛ چرا که هر چه از دست و زبانِ آنان سر بزند، بر سرِ زبان‌ها می‌افتد و در میانِ مردم نقل می‌شود، در حالی که گفتار و کردارِ افرادِ معمولی چندان اهمیتی ندارد و کسی به آن توجهی نمی‌کند.

اگر یک فردِ فقیر و معمولی صد کارِ ناپسند انجام دهد، اطرافیانش حتی یکی از آن صد مورد را هم به روی او نمی‌آورند و اهمیت نمی‌دهند.

اما اگر پادشاهی یک شوخی یا سخنِ نادرست بر زبان آورد، آن سخن به سرعت از سرزمینی به سرزمینِ دیگر می‌پیچد و همه‌گیر می‌شود.

بنابراین، بر معلمِ فرزندِ پادشاه واجب است که در اصلاحِ اخلاقِ این گونه افراد، با الهام از دعایِ خیرِ رشدِ شایسته، بسیار بیشتر از حدِ معمول برای مردم عادی، تلاش و کوشش کند.

چوبِ تازه و تَر را هر طور که اراده کنی می‌توانی خم کنی و شکل دهی، اما چوبِ خشک تنها با آتشِ مستقیم صاف و راست می‌شود و راهِ دیگری ندارد.