گلستان - باب هفتم در تأثیر تربیت

یکی از وزیران پسری کم‌هوش و کندذهن داشت. او را نزد دانشمندی فرستاد تا به او آموزش دهد و تربیتش کند، شاید که عاقل و فهمیده شود. آن آموزگار مدت زیادی برای تعلیم او تلاش کرد اما فایده‌ای نداشت؛ سرانجام کسی را نزد پدرش فرستاد و پیام داد که این پسر عاقل نمی‌شود و رفتارهای ناشیانه او مرا دیوانه و کلافه کرده است.

تنها زمانی تربیت و آموزش در کسی اثر مثبت می‌گذارد که آن فرد از اصل و ذاتی ارزشمند و مستعد برخوردار باشد.

همان‌طور که آهنِ بی‌کیفیت را با هیچ ابزارِ جلادادنی نمی‌توان به فلزی ارزشمند تبدیل کرد، انسانی که ذاتِ ناپاکی دارد نیز با تربیت اصلاح نمی‌شود.

اگر حیوانِ کم‌هوشی مثل الاغ را با پیامبری بزرگ همراه کنی و او را به مقدس‌ترین سفرها مانند حج ببری، باز هم ماهیت او تغییر نمی‌کند و پس از بازگشت همان الاغ باقی می‌ماند.