گلستان - باب ششم در ضعف و پیری

پیرمردی حکایت می‌کند که دختری را به همسری گرفت و اتاق را برای او تزیین کرد و در خلوت با او نشست و تمام وجودش را به او سپرد. او شب‌های زیادی بیدار ماند و با گفتنِ شوخی‌ها و سخنانِ دلنشین، سعی کرد تا همسرش با او مانوس شود و از او نترسد یا احساس غریبی نکند. از جمله می‌گفت: شانس بلند و چشمِ بخت تو بیدار بوده که همسرِ مردی پخته، کارآزموده، جهان‌دیده و آرام شدی؛ مردی که گرم و سردِ روزگار را چشیده و نیک و بد را می‌شناسد و حقِ هم‌نشینی و شرطِ دوستی را به خوبی می‌داند و فردی مهربان، دلسوز و خوش‌گفتار است.

اگر تو همچون طوطی که غذایش شکر است، شیرین‌سخن و زیبا هستی، جانِ من فدای تو و تربیتِ تو باد.

تو به دستِ جوانی مغرور، نادان، تندخو، سست‌قدم و بی‌ثبات گرفتار نشدی که هر لحظه هوایی در سر می‌پزد، هر زمان عقیده‌ای متفاوت دارد، هر شب در جایی می‌خوابد و هر روز با کسی دوست می‌شود.

برخلافِ پیران که زندگیِ خود را بر پایه عقل و ادب استوار می‌کنند، نه بر اساسِ نادانی‌های دوران جوانی.

مرد پیر می‌گوید: آن‌قدر بر این منوال سخن گفتم که گمان کردم دلِ او را به دست آورده‌ام و شکارِ من شده است. اما ناگهان از سرِ درد، آهی سرد کشید و گفت: تمامِ آن سخنانی که گفتی، در ترازوی عقلِ من، ارزشِ آن حرفی را که از قابله‌ام شنیدم ندارد؛ او گفت که زنِ جوان ترجیح می‌دهد تیری در پهلویش بنشیند تا اینکه همسری پیر داشته باشد.

تو با کسی سخن می‌گویی که گویی مرده است (اشاره به ناتوانی پیرمرد) و دعا و افسون برای کسی است که هنوز جانی و توانی در بدن دارد (اشاره به اینکه پیرمرد دیگر کارش از این حرف‌ها گذشته است).

پیرمردی که بدون تکیه به عصا توانِ برخاستن از جایش را ندارد، چگونه می‌تواند در میدانِ عشق و جوانی همپایِ یار برخیزد؟

خلاصه اینکه سازگاری ممکن نشد و کار به جدایی کشید. وقتی مدتِ عده تمام شد، او با جوانی تندخو، ترش‌رو و بی‌بضاعت ازدواج کرد. دختر در آن زندگی جور و جفا می‌دید و رنج می‌کشید، اما همچنان شکرِ خدا را می‌گفت که از آن عذابِ بزرگ (زندگی با پیرمرد) رهایی یافته و به این نعمتِ ماندگار (زندگی با جوانی که با او هم‌سن است) رسیده است.

رنج کشیدن و سوختن در کنارِ تو (جوان)، برای من از رفتن به بهشت در کنارِ فردی دیگر (پیرمرد) بهتر است.