گلستان - باب چهارم در فواید خاموشی

سعدی

حکایت شمارهٔ ۱

سعدی
یکی را از دوستان گفتم امتناع سخن گفتنم به علت آن اختیار آمده است در غالب اوقات که در سخن نیک و بد اتفاق افتد و دیده دشمنان جز بر بدی نمی آید گفت دشمن آن به که نیکی نبیند.
نور گیتی فروز چشمه هور زشت باشد به چشم موشک کور

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این متن به حکمت سکوت و احتیاط در سخن گفتن می‌پردازد و بر این باور است که وقتی انسان لب به سخن می‌گشاید، ممکن است مورد قضاوت‌های ناعادلانه قرار گیرد. در فضای این حکایت، نویسنده علت خاموشی خود را پیشگیری از قضاوت دشمنان می‌داند که همواره در پی یافتن عیب هستند، نه دیدن حسن.

پاسخ دوست در این میان، نوعی نگاه واقع‌بینانه و شاید تلخ به ماهیت دشمنی است؛ به این معنا که دشمن در پی حقیقت نیست، بنابراین بهتر است که حتی نیکی‌ها را نیز در برابر او آشکار نکرد تا بدخواهی او به کینه یا حسادت بیشتر منجر نشود.

معنای روان

یکی را از دوستان گفتم امتناع سخن گفتنم به علت آن اختیار آمده است در غالب اوقات که در سخن نیک و بد اتفاق افتد و دیده دشمنان جز بر بدی نمی آید گفت دشمن آن به که نیکی نبیند.

به یکی از دوستانم گفتم که من از سخن گفتن خودداری می‌کنم، چرا که در اکثر مواقع، در سخن انسان هم حرف‌های خوب و هم حرف‌های بد وجود دارد و چشمان دشمنان تنها بر بدی‌ها متمرکز است و خوبی‌ها را نمی‌بیند. او در پاسخ گفت: «بهتر است دشمن اصلاً نیکی‌های تو را نبیند.»

نکته ادبی: عبارت «اتفاق افتد» در اینجا به معنای آمیخته شدنِ خوبی و بدی در کلام است و فعل «امتناع» به معنای پرهیز کردن و خودداری ورزیدن به کار رفته است.

یکی را از دوستان گفتم امتناع سخن گفتنم به علت آن اختیار آمده است در غالب اوقات که در سخن نیک و بد اتفاق افتد و دیده دشمنان جز بر بدی نمی آید گفت دشمن آن به که نیکی نبیند.

به یکی از دوستانم گفتم که سکوت و پرهیز از سخن گفتن را به این دلیل انتخاب کرده‌ام که معمولاً در میان حرف‌های انسان، هم نکات خوب و هم نکات بد وجود دارد؛ اما چشمان دشمنان جز بدی‌ها و خطاها را نمی‌بیند. دوستم پاسخ داد که برای دشمن، بهتر است که اصلاً نیکی‌ها را نبیند، زیرا دیدنِ نیکی از جانب او، یا غیرممکن است یا مایه رنجش و حسادت او می‌گردد.

نکته ادبی: امتناع در اینجا به معنای خودداری از سخن گفتن است. عبارتِ اختیار آمده است به معنای برگزیده و انتخاب شده است. این جمله از متون تعلیمی کلاسیک است که روابط منطقی میان گوینده و شنونده‌ی حسود را تحلیل می‌کند.

این بخش در متن اصلی ارسالی شما فاقد محتوا بوده است.

نکته ادبی: بخشِ خالی.

نور گیتی فروز چشمه هور زشت باشد به چشم موشک کور

نورِ درخشانِ خورشید که جهان را روشن می‌کند، در نگاهِ موش کور (که نمی‌تواند روشنایی را تحمل کند) ناخوشایند و زشت جلوه می‌کند.

نکته ادبی: هور به معنای خورشید است. گیتی‌فروز صفت فاعلی مرکب و به معنای روشن‌کننده جهان است. این بیت تمثیلی است برای کسانی که ذاتاً پلیدند و زیبایی‌های حقیقت را نمی‌توانند ببینند.

آرایه‌های ادبی

تمثیل (Allegory) نور گیتی فروز چشمه هور زشت باشد به چشم موشک کور

شاعر با استفاده از تشبیه غیرمستقیم، حقیقت و نیکی را به نور خورشید و فردِ حسود و کوته‌بین را به موش کور تشبیه کرده است که توانایی درک زیبایی را ندارد.

تضاد (Antithesis) نیک و بد

تقابل میان صفات خوب و بد برای نشان دادن فراگیریِ قضاوت‌های دشمن که همه‌چیز را با دیده‌ی تردید می‌نگرد.

کنایه دیده دشمنان جز بر بدی نمی‌آید

کنایه از سوءظن، حسادت و ناتوانی در دیدنِ کمالات و فضایل دیگران.