گلستان - باب سوم در فضیلت قناعت

شنیدم بازرگانی صد و پنجاه شترِ بارکش و چهل خدمتکار داشت. شبی در جزیره کیش مرا به حجره‌اش برد. تمام شب را از شدت فکر و خیالِ پراکنده نخوابید؛ مدام از این می‌گفت که شریکم در ترکستان است و فلان کالا در هندوستان، و این سندِ فلان زمین است و فلان شخص ضامنِ فلان کالا شده است. گاه می‌گفت قصدِ سفر به اسکندریه دارم چون هوایش دلپذیر است، و لحظه‌ای بعد می‌گفت نه، دریای مغرب پرخطر و ناآرام است و من دوباره به سفر دیگری نیاز دارم، اگر آن را انجام دهم، باقیمانده عمرم را در گوشه‌ای با آسودگی می‌نشینم. گفتم آن چه سفری است؟ گفت می‌خواهم گوگرد ایرانی را به چین ببرم چون قیمت بالایی دارد، و از آنجا کاسه چینی به روم ببرم، و دیبای رومی به هند، و فولاد هندی به حلب، و شیشه حلبی به یمن، و پارچه یمنی به ایران بیاورم، و بعد از آن تجارت را ترک کنم و دکان‌داری کنم.

آن بازرگان آن‌قدر از این خیالات آشفته و بی‌پایه سخن گفت که دیگر نای حرف زدن نداشت. سپس رو به من کرد و گفت ای سعدی، تو نیز از آنچه دیده و شنیده‌ای سخنی بگو.

آیا شنیده‌ای که در سرزمین‌های دوردستِ غور، کاروان‌سالاری از روی مرکب خود به زمین افتاد و جان داد؟

چشمِ حریصِ دنیاطلب هرگز با ثروت سیر نمی‌شود؛ تنها دو چیز می‌تواند این چشم را پر کند: یا قناعت کردن که باعث سیریِ نفس می‌شود، یا ریختنِ خاکِ گور بر روی آن که در نهایتِ زندگی، مانع دیدنِ دنیا می‌شود.