گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

از دانشمندانِ باایمان و استوار پرسیدند: درباره نانِ وقفی چه نظر داری؟ پاسخ داد: اگر آن نان را می‌خوری تا آرامشِ ذهنی برای عبادت یابی، حلال است؛ اما اگر عبادت می‌کنی تا فقط به نان برسی، حرام است.

انسان‌های حقیقت‌جو نان را وسیله‌ای برای گذران عمر در گوشه عبادت می‌دانند، نه اینکه گوشه عبادت را دستاویزی برای به دست آوردن نان قرار دهند.

درویشی به خانه‌ای وارد شد که صاحب‌خانه‌ای بخشنده داشت. گروهی از ادیبان در آنجا بودند و با خوش‌سخنی با یکدیگر شوخی می‌کردند. درویش که راهی طولانی آمده بود، خسته و گرسنه بود. یکی از حضار به شوخی از او خواست چیزی بگوید. درویش گفت من فضل و دانشی ندارم، پس به همین یک بیت که می‌خوانم قناعت کنید.

منِ گرسنه که در برابرم سفره نان است، مانند مردِ مجردی هستم که در آرزویِ وصال، پشتِ درِ گرمابه زنان ایستاده است.

یارانِ صاحب‌خانه که دیدند درویش چقدر درمانده است، سفره غذا را آوردند. صاحب‌خانه گفت: اندکی صبر کن که خادمانم مشغول پختنِ کوفته هستند. درویش سرش را بلند کرد و پاسخ داد:

نیازی نیست برای پذیراییِ من به زحمتِ تهیه کوفته بیفتی؛ برای کسی که سخت گرسنه است، نان خالی هم به اندازه کوفته لذیذ و کامل است.