گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

پادشاهی در پایان عمر فرزندی برای جانشینی نداشت، وصیت کرد که صبح فردا اولین کسی که وارد شهر شد، تاج‌گذاری شود و حکومت به او سپرده شود. اتفاقاً نخستین نفر گدایی بود که تمام عمرش را به سختی گذرانده بود. درباریان وصیت پادشاه را اجرا کردند و کلید خزائن و قلعه‌ها را به او سپردند. مدتی گذشت تا برخی فرماندهان از فرمان او سرپیچی کردند و پادشاهان کشورهای همسایه به جنگ با او برخاستند و بخش‌هایی از کشور از دست رفت. درویش از این اوضاع سخت دلتنگ بود که دوست قدیمی‌اش از سفر بازگشت و او را در این مقام دید و بابت رسیدن به این جایگاه به او تبریک گفت.

به راستی که پس از هر سختی، آسانی و گشایشی وجود دارد.

روزگار همواره در تغییر است؛ گاه مانند شکوفه تازه و شاداب است و گاه خشکیده و بی‌رونق، همان‌طور که درختان نیز گاهی پربرگ و گاهی عریان و بی‌برگ هستند.

درویش به دوستش گفت: ای دوست عزیز، به جای تبریک، باید به من تسلیت بگویی؛ زیرا آن زمان که تو مرا دیدی، تنها نگران تهیه یک وعده نان بودم، اما امروز نگران گرفتاری‌های تمام جهانم.

اگر ثروت دنیا را نداشته باشیم، از نداری رنج می‌بریم و اگر آن را داشته باشیم، اسیرِ عشق و وابستگی به آن می‌شویم.

هیچ مانعی برای آرامش آدمی بزرگ‌تر از این آشفتگی درونی نیست؛ چرا که هم داشتنِ ثروت و هم نداشتن آن، مایه رنج خاطر است.

اگر طالب ثروت واقعی هستی، جز به قناعت دل مبند؛ زیرا قناعت خود نوعی پادشاهی و بی نیازیِ ارزشمند است.

حتی اگر ثروتمندی بخشش زیادی کرد و طلا و ثروت فراوان بخشید، به پاداش و ارزش کار او چندان چشم امید و توجهی نداشته باش.

چرا که از بزرگان بارها شنیده‌ام که صبر و قناعتِ درویش، از بخشش و عطای شخص ثروتمند ارزشمندتر است.

اگر پادشاه بزرگی مانند بهرام گور، غذایی شاهانه (بریان) فراهم کند، ارزش آن به اندازه پای ملخی که مورچه‌ای با اخلاص هدیه می‌آورد، نیست.