گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

در سفری که به سوی حجاز داشتیم، گروهی از جوانانِ خوش‌ذوق و عارف‌مسلک همسفر من بودند که در طول مسیر با اشعار و زمزمه‌های خود، حالِ خوشی داشتند. در میان ما عابدی بود که نگاهی منفی به این شور و شادی داشت و از دردِ اشتیاقِ درویشان بی‌خبر بود. وقتی به قبیله بنی‌هلال رسیدیم، نوجوانی سیاه‌پوست از میان اعراب بیرون آمد و با صدایی چنان گیرا و دل‌انگیز خواند که گویی پرنده را از آسمان صید می‌کرد. شترِ آن عابد از شنیدنِ این نغمه به رقص درآمد، عابد را از پشتِ خود به زمین افکند و گریخت. من به آن عابد گفتم: 'ای شیخ! ببین که این نغمه در وجودِ یک حیوان چنین تأثیری گذاشت، چرا در تو هیچ اثری نمی‌کند؟'

آن بلبلِ خوش‌نغمه‌ی سحری به من گفت: 'تو که هیچ بویی از عشق نبرده‌ای، اصلاً چگونه خود را انسان می‌دانی؟'

این شتر به دلیلِ تأثیرپذیری از شعرِ عرب در حالِ مستی و شادی است؛ اگر تو از این نغمه لذتی نمی‌بری، انسانی هستی که طبعی ناسالم و حیوانی داری.

هنگامی که نسیمِ عشق از سمتِ دیارِ محبوب می‌وزد، تنها شاخه‌های نرمِ درختِ 'بان' به حرکت درمی‌آیند و می‌رقصند، نه سنگ‌های سخت و بی‌جان.

هر چه در این جهان می‌بینی، به یادِ خداوند در خروش و ستایش است؛ تنها قلبی که گوشِ جان‌یافته دارد، متوجهِ این حقیقت می‌شود.

تنها بلبل نیست که در گلستان برای گل تسبیح‌خوانی می‌کند، بلکه تک‌تکِ خارهای بیابان نیز زبانی برای ستایشِ خالق دارند.